Mannréttindadómstóll Evrópu — dómaframkvæmd um trans fólk

Í máli Goodwin (2002) komst dómstóllinn að þeirri niðurstöðu að Bretland hefði brotið gegn réttindum trans konu sem hafði gengist undir aðgerð með því að veita ekki lagalega viðurkenningu á kyni hennar.

Undirefni er að finna í Mannréttindadómstóll Evrópu — yfirlit yfir dómaframkvæmd um trans fólk.

Goodwin gegn Bretlandi (2002)

Í máli Goodwin (2002) komst dómstóllinn að þeirri niðurstöðu að Bretland hefði brotið gegn réttindum trans konu sem hafði gengist undir aðgerð með því að veita ekki lagalega viðurkenningu á kyni hennar. Dómurinn markaði þáttaskil í evrópskri dómaframkvæmd.

A.P., Garçon og Nicot gegn Frakklandi (2017)

Dómstóllinn komst að þeirri niðurstöðu að krafa um ófrjósemisaðgerð eða óafturkræft læknisfræðilegt inngrip sem skilyrði fyrir lagalegri breytingu á kynskráningu bryti gegn 8. gr. Mannréttindasáttmála Evrópu, sem verndar réttinn til einkalífs.

X og Y gegn Rúmeníu (2021)

Dómstóllinn sakfelldi Rúmeníu fyrir að hafa ekki skýra málsmeðferð fyrir lagalega breytingu á kynskráningu.

Hagnýtt mikilvægi

Dómarnir gera aðildarríkjum Evrópuráðsins skylt að bjóða upp á aðgengilega málsmeðferð til að viðurkenna kynvitund án óhóflegra læknisfræðilegra skilyrða.

Eldri og síðari dómar

Þessi þróun hófst þegar árið 1992, þegar dómstóllinn komst í máli B. gegn Frakklandi í fyrsta sinn að brot hefði átt sér stað vegna þess að trans kona gat ekki látið breyta persónuskjölum sínum. Í Y.Y. gegn Tyrklandi (2015) komst dómstóllinn að þeirri niðurstöðu að ófrjósemi mætti ekki vera skilyrði fyrir leyfi til að gangast undir aðgerð. Í S.V. gegn Ítalíu (2018) snerist málið um synjun á að breyta eiginnafni þar til aðgerð hefði farið fram.

Takmörk verndarinnar

Dómstóllinn veitir ríkjum svigrúm á ýmsum sviðum. Í Hämäläinen gegn Finnlandi (2014) taldi hann ekki brot felast í þeirri reglu að hjónabandi væri breytt í skráð sambúðarsamband við breytingu á kynskráningu; sjá hjónaband og kynleiðréttingu. Í O.H. og G.H. gegn Þýskalandi (2023) mátti Þýskaland skrá trans karl sem hafði alið barn sem móður; sjá foreldrahlutverk eftir kynleiðréttingu. Í Y. gegn Frakklandi (2023) komst dómstóllinn að þeirri niðurstöðu að ríki væri ekki skylt að taka upp hlutlausa eða þriðju kynskráningu. Dómstóllinn krefst því þess að til sé málsmeðferð til viðurkenningar, en mælir ekki fyrir um sjálfsskilgreiningu. Umfjöllun um þessa þróun, frá Goodwin til Y. gegn Frakklandi, er að finna á zelfidentificatie.nl, á síðunni um Mannréttindadómstól Evrópu.

Sambandið við ESB

Dómstóllinn í Strassborg tilheyrir Evrópuráðinu og er ekki sami dómstóll og Evrópudómstóllinn í Lúxemborg. Síðarnefndi dómstóllinn hefur á undanförnum árum kveðið upp eigin dóma um viðurkenningu á breytingu á kynskráningu milli aðildarríkja og leiðréttingu upplýsinga; sjá stefnu ESB og réttindi trans fólks. Reglur í Hollandi er að finna á translögum í Hollandi og víðara lagaumhverfi á alþjóðlegum réttindum.