Evrópuráðið og réttindi trans fólks

Tilmæli ráðherranefndarinnar CM/Rec(2010)5 hvöttu aðildarríki til að vernda LHBT-fólk gegn mismunun og ofbeldi og innihéldu kafla um kynvitund.

Ráðherranefndin (2010)

Tilmæli ráðherranefndarinnar CM/Rec(2010)5 hvöttu aðildarríki til að vernda LHBT-fólk gegn mismunun og ofbeldi og innihéldu kafla um kynvitund.

Ályktun 2048 (2015)

Þingmannasamkoma Evrópuráðsins samþykkti ályktun 2048 (2015) um mismunun gegn trans fólki, með tillögum um hraða og aðgengilega lagalega viðurkenningu án læknisfræðilegra skilyrða.

Dómaframkvæmd

Tilmæli hafa áhrif í gegnum aðildarríkin og eru ekki bindandi. Þau hafa þó haft áhrif á landslög, til dæmis í Danmörku, Belgíu og Möltu, sem og á dómaframkvæmd Mannréttindadómstóls Evrópu.

Það sem textarnir krefjast

Tilmæli ráðherranefndarinnar voru samþykkt 31. mars 2010. Þar er meðal annars kallað eftir skjótum, gagnsæjum og aðgengilegum ferlum fyrir lagalega viðurkenningu kyns. Ályktun 2048 var samþykkt 22. apríl 2015, með Deborah Schembri sem skýrslugjafa. Ályktunin gengur lengra en tilmælin. Viðurkenningin á að byggjast á sjálfsákvörðunarrétti og afnema á skilyrði á borð við ófrjósemisaðgerð og önnur lögboðin læknisfræðileg inngrip. Aðildarríki eru hvött til að íhuga þriðja kynsvalkost í persónuskilríkjum. Í málum sem varða börn á velferð barnsins að hafa forgang. Í Hollandi var frumvarp í þessa átt dregið til baka; sjá frumvarpið um sjálfsskilgreiningu.

Mannréttindafulltrúi

Í júlí 2009 birti Thomas Hammarberg, sem þá var mannréttindafulltrúi Evrópuráðsins, skýrsluna Issue Paper Human rights and gender identity. Þar hélt hann því fram að ófrjósemisaðgerð eða önnur læknismeðferð mætti ekki vera lögboðið skilyrði fyrir viðurkenningu á kynvitund einstaklings. Í skjalinu er vísað til Yogyakarta-meginreglnanna sem leiðbeiningar fyrir landslög. Skjalið var undanfari síðari texta ráðherranefndarinnar og þingmannasamkomunnar. Árið 2024 samþykkti þingmannasamkoman ályktun 2543 um tjáningarfrelsi og fundafrelsi LHBTI-fólks. Þar eru aðildarríki hvött til að framfylgja dómum Mannréttindadómstóls Evrópu um réttindi LHBTI-fólks.

Gildissvið og gagnrýni

Evrópuráðið hefur 46 aðildarríki og er önnur stofnun en Evrópusambandið. Tilmæli og ályktanir eru pólitískir textar. Aðeins dómar Mannréttindadómstóls Evrópu eru bindandi fyrir hlutaðeigandi ríki. European Centre for Law and Justice gagnrýndi ályktun 2048 vegna þess að samkvæmt samtökunum skapar hún ný og umdeild réttindi í tengslum við kynvitund. Dómstóllinn fylgir ályktuninni heldur ekki í öllum atriðum. Í máli Y. gegn Frakklandi (2023) lét hann ríkinu eftir að ákveða hvort heimila ætti hlutlausa kynskráningu. Sjá einnig Mannréttindadómstól Evrópu og réttindi trans fólks, yfirlit yfir dómaframkvæmdina og stefnu ESB. Víðtækara yfirlit yfir sáttmála og dóma er að finna undir alþjóðlegum réttindum.

Algengar spurningar