Stefna ESB og réttindi trans fólks

Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins birti árið 2020 „LGBTIQ Equality Strategy 2020–2025“, þar sem meðal annars er fjallað um viðurkenningu á kynvitund trans fólks, vernd gegn mismunun og heilbrigðisþjónustu.

LGBTIQ Equality Strategy

Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins birti árið 2020 „LGBTIQ Equality Strategy 2020–2025“, þar sem meðal annars er fjallað um viðurkenningu á kynvitund trans fólks, vernd gegn mismunun og heilbrigðisþjónustu.

Dómstóll Evrópusambandsins

Dómstóll Evrópusambandsins hefur í ýmsum málum, þar á meðal P gegn S, KB og MB, komist að þeirri niðurstöðu að mismunun vegna kynleiðréttingar teljist kynjamismunun samkvæmt rétti Evrópusambandsins.

Tilskipanir

Ýmsar tilskipanir ESB um jafna meðferð á vinnustað og við aðgang að vörum og þjónustu gilda um mismunun vegna kynleiðréttingar. Í greininni genderbeleid.nl er fjallað um hvernig hugtakið kynvitund ryður sér til rúms í stefnu stofnana Evrópusambandsins og hvaða gagnrýni hefur komið fram á það.

Hvað ESB stjórnar og hvað ekki

Evrópusambandið hefur ekki vald yfir skipulagi heilbrigðisþjónustunnar né þjóðskrá. Aðildarríkin ákveða sjálf hvort þau leyfi kynþroskabælandi lyf og við hvaða skilyrði einstaklingur getur breytt skráðu kyni sínu. ESB kemur að málinu með óbeinum hætti í gegnum reglur um jafna meðferð, frjálsa för fólks og vernd persónuupplýsinga. Það skýrir hvers vegna mikill munur er enn á milli aðildarríkjanna. Lönd á borð við Spán, Portúgal, Írland og Þýskaland byggja á sjálfsyfirlýsingu, en Ungverjaland gerði lagalega breytingu á skráðu kyni ómögulega árið 2020. Pólland hefur engin sérstök lög um þetta og lætur breytinguna fara í gegnum einkamál.

Nýlegir dómar Dómstólsins

Dómstóll Evrópusambandsins kvað á undanförnum árum upp þrjá dóma sem ná lengra en vinnuréttur. Í Mirin-málinu komst Dómstóllinn að þeirri niðurstöðu í október 2024 að aðildarríki verði að viðurkenna breytingu á eiginnafni og kyni sem borgari hefur fengið með lögmætum hætti í öðru aðildarríki og skrá hana í eigin skrár. Í Mousse-málinu komst hann að þeirri niðurstöðu í janúar 2025 að járnbrautarfyrirtæki megi ekki skylda viðskiptavini til að tilgreina ávarpsform ef þess er ekki þörf vegna þjónustunnar. Í Deldits-málinu var síðan staðfest í mars 2025 að rétturinn til leiðréttingar samkvæmt persónuverndarreglugerðinni taki einnig til þess kyns sem stjórnvöld hafa skráð í skrá.

ESB og Evrópuráðið

Mannréttindadómstóll Evrópu í Strassborg er oft ruglað saman við ESB, en hann tilheyrir Evrópuráðinu. Dómstóllinn komst að þeirri niðurstöðu árið 2002 í málinu Goodwin gegn Bretlandi að ríki verði að gera lagalega breytingu á skráðu kyni mögulega og árið 2017 í máli gegn Frakklandi að ófrjósemisaðgerð megi ekki vera skilyrði fyrir slíkri breytingu. Þessir dómar binda öll aðildarríki Evrópuráðsins, þar á meðal ríki utan ESB. Frekari upplýsingar um lagalegu hliðina má finna undir lögfræðilegum málefnum.