Mannréttindadómstóll Evrópu — yfirlit yfir dómaframkvæmd um trans fólk

Tímaröð yfirlits: B gegn Frakklandi (1992) — fyrsta brotið staðfest; Sheffield og Horsham gegn Bretlandi (1998) — ekkert brot; Christine Goodwin gegn Bretlandi (2002) — þáttaskil í átt að viðurkenningu; Van Kück gegn Þýskalandi (2003) — aðgangur að heilbrigðisþjónustu; YY gegn Tyrklandi (2015) — bann við kröfu um ófrjósemisaðgerð; AP, Garçon og Nicot gegn Frakklandi (2017) — staðfesting á banni við kröfu um ófrjósemisaðgerð; X og Y gegn Rúmeníu (2021) — réttur til stjórnsýslumeðferðar.

Mikilvægir dómar

Tímaröð yfirlits: B gegn Frakklandi (1992) — fyrsta brotið staðfest; Sheffield og Horsham gegn Bretlandi (1998) — ekkert brot; Christine Goodwin gegn Bretlandi (2002) — þáttaskil í átt að viðurkenningu; Van Kück gegn Þýskalandi (2003) — aðgangur að heilbrigðisþjónustu; YY gegn Tyrklandi (2015) — bann við kröfu um ófrjósemisaðgerð; AP, Garçon og Nicot gegn Frakklandi (2017) — staðfesting á banni við kröfu um ófrjósemisaðgerð; X og Y gegn Rúmeníu (2021) — réttur til stjórnsýslumeðferðar.

Þróun dómaframkvæmdar

Þróun dómaframkvæmdar Mannréttindadómstóls Evrópu sýnir stigvaxandi útvíkkun réttinda trans fólks samkvæmt 8. gr. (friðhelgi einkalífs) og 14. gr. (bann við mismunun) MSE, með takmörkunum varðandi skyldubundin læknisfræðileg inngrip og biðtíma. Holland afnam kröfuna um ófrjósemisaðgerð árið 2014 með translögunum.

Frá Rees til Christine Goodwin

Í málinu Rees gegn Bretlandi (1986) taldi dómstóllinn enn ekkert brot á 8. gr. Hins vegar taldi hann að hafa yrði þörfina fyrir ráðstafanir í huga í ljósi vísindalegrar og samfélagslegrar þróunar. Þann 11. júlí 2002 komst yfirdeildin að annarri niðurstöðu í málinu Christine Goodwin. Dómstóllinn benti á skýra og viðvarandi alþjóðlega þróun í átt að samfélagslegri viðurkenningu og lagalegri viðurkenningu. Hann taldi ekki fyrir hendi veigamikla almannahagsmuni sem mæltu gegn viðurkenningu og staðfesti brot á 8. gr.

Þar sem dómstóllinn veitir ríkjum svigrúm

Dómstóllinn fellst ekki alltaf á kröfur kærenda. Í málinu Hämäläinen gegn Finnlandi (2014) taldi yfirdeildin ekkert brot á 8. gr. Trans kona í hjónabandi gat aðeins breytt skráningu sinni ef hjónabandi hennar var breytt í skráð sambúð eða það var leyst upp. Dómstóllinn taldi það ekki ósanngjarnt eða óhóflegt. Í málinu A.P., Garçon og Nicot gegn Frakklandi (2017) hafnaði dómstóllinn kröfu um að sýna fram á óafturkræft eðli breytingarinnar. Í sama máli lét dómstóllinn kröfuna um greiningu og læknisskoðun standa.

Nýleg mál og dómstóll Evrópusambandsins

Í málunum Y.T. gegn Búlgaríu (2020) og A.D. o.fl. gegn Georgíu (2022) staðfesti dómstóllinn brot vegna þess að viðurkenning var í reynd ófáanleg. Í Georgíu hafði rétturinn verið til staðar frá árinu 1998, en ekkert dæmi var þekkt um umsókn sem hefði verið samþykkt. Árið 2023 komu tveir dómar þar sem ekkert brot var talið hafa átt sér stað. Í málinu O.H. og G.H. gegn Þýskalandi var trans karli sem hafði alið barn heimilt að vera skráður sem móðir; sjá foreldrahlutverk eftir kynleiðréttingu. Í málinu Y. gegn Frakklandi fékk intersex einstaklingur ekki hlutlausa skráningu á fæðingarvottorði, þar sem ríkið hefur svigrúm til mats í þessu efni. Dómstóll Evrópusambandsins er annar dómstóll. Hann kvað upp dóma í málunum Mirin (2024), Mousse (2025) og Deldits (2025). Sjá einnig Mannréttindadómstól Evrópu og réttindi trans fólks, Evrópuráðið og stefnu ESB. Hvað textar MSE, samningar Sameinuðu þjóðanna og tilskipanir ESB segja sjálfir tekur transplek.nl saman.

Algengar spurningar