Cypróterónasetat í transheilbrigðisþjónustu

Cypróterónasetat (viðskiptaheitið Androcur) er algengasta andrógenhemjandi lyfið sem ávísað er í Hollandi fyrir trans konur. Það er tilbúið steralyf sem hefur bæði andrógenhemjandi og prógestínvirk áhrif.

Verkun

Cypróterónasetat hindrar andrógenviðtakann og dregur jafnframt úr losun LH (gulbússtýrihormóns) frá heiladingli. Þannig minnkar framleiðsla testósteróns í eistunum. Lyfið hefur einnig prógestínvirk áhrif og er í lægri skömmtum ávísað konum við alvarlegum bólum og hárhirtingi.

Notkun í hollenskri transheilbrigðisþjónustu

Hollenska innkirtlafræðifélagið og meðferðaráætlanir Amsterdam UMC nefna cypróterónasetat sem staðlað andrógenhemjandi lyf við kvenvæðandi hormónameðferð, ásamt estrógeni. Alþjóðlega er lyfið einnig nefnt í leiðbeiningum Endocrine Society (2017) og WPATH Standards of Care, útgáfu 8 (2022).

Aukaverkanir

Þekktar aukaverkanir eru þreyta, þyngdaraukning, geðræn einkenni, minnkuð kynhvöt og í sjaldgæfum tilvikum lifrarskemmdir. Geðræn einkenni og þunglyndiseinkenni eru reglulega tilkynnt í rannsóknum og klínísku starfi.

Viðvörun EMA um heilahimnuæxli (2020)

Árið 2020 setti Lyfjastofnun Evrópu (EMA) takmarkanir á notkun lyfja sem innihalda cypróterón vegna aukinnar hættu á heilahimnuæxli (góðkynja æxli í heilahimnum). Hættan er skammtaháð og eykst við langvarandi notkun í stærri skömmtum. EMA ráðleggur meðferð með lægsta virka skammti og að notkun verði hætt ef heilahimnuæxli greinist. Nánari upplýsingar um tengsl skammts og áhættu má finna á genderrisico.nl.

Valkostir

Á alþjóðavísu eru meðal annars notuð spírónólaktón (einkum í Bandaríkjunum) og GnRH-örvar sem valkostir. Val á lyfi ræðst meðal annars af aukaverkunum, aðgengi og óskum sjúklings. Eftir eistnaskurð er andrógenhemjandi lyf yfirleitt ekki lengur nauðsynlegt.