Kynjafrávíkjandi

„Kynjafrávíkjandi“ vísar til hegðunar, tjáningar eða áhugasviða sem víkja frá ríkjandi væntingum til eigin kyns — til dæmis drengs sem kýs að leika sér með dúkkur og klæðast kjólum, eða stúlku sem tjáir sig aldrei á kvenlegan hátt. Hugtakið er einkum notað í rannsóknum og barnasálfræði.

Hvað er átt við?

Kynjafrávíkjandi hegðun hjá börnum hefur alltaf verið til og er tiltölulega algeng. Sum börn vaxa upp úr kynjafrávíkjandi hegðun, önnur verða kynjafrávíkjandi fullorðin og lítill minnihluti þróar með sér viðvarandi kynama. Hugtakið er víðara en trans eða kynsegin: kynjafrávíkjandi barn þarf ekki að lýsa yfir kynvitund sem víkur frá fæðingarkyni þess.

Aðgreining og skörun

Kynjafrávíkjandi lýsir hegðun og tjáningu, ekki sjálfsmynd. Kynjafrávíkjandi stúlka (til dæmis „strákastelpa“) er ekki trans drengur nema hún skilgreini sig einnig sem dreng. Hjá börnum skiptir þessi aðgreining miklu máli: Að rugla saman kynjafrávíkjandi hegðun og kynama hefur hagnýtar afleiðingar fyrir mat á því hvort grípa skuli til læknisfræðilegra inngripa.

Samfélagslegt og hagnýtt samhengi

Rannsóknir (Steensma o.fl., 2013; Singh o.fl., 2021) sýna að meirihluti kynjafrávíkjandi barna — jafnvel þeirra sem glíma við klíníska vanlíðan — verður að sís fólki (oft samkynhneigðu) á fullorðinsárum þegar engin félagsleg eða læknisfræðileg kynleiðrétting á sér stað. Þetta fyrirbæri kallast desistance. Það er í skörpum mótsögn við tölur frá nýlegum vestrænum transteymum þar sem félagsleg eða læknisfræðileg kynleiðrétting á sér stað og viðvarandi kynleiðrétting er mun algengari. Þessi munur hefur bein áhrif á stefnumótun varðandi kynþroskabælandi lyf og félagslega kynleiðréttingu hjá börnum.

Gagnrýnin sjónarmið

Tengingin „kynjafrávíkjandi barn = trans“ sem gefið er í skyn í hluta samtímansamræðunnar á sér ekki vísindalegan grundvöll. Flest kynjafrávíkjandi börn verða ekki trans á fullorðinsárum. Um hvað þetta þýðir fyrir samkynhneigð og lesbísk ungmenni í umræðunni um kyn er fjallað í sérstakri grein. Rannsóknir sem liggja fyrir mæla almennt með því að styðja barnið í tjáningu sinni án ótímabærra fullyrðinga um sjálfsmynd eða læknisfræðilegra aðgerða. Þessi nálgun kallast vakandi bið (e. watchful waiting). Að rannsóknir frá Groningen á kynbundnum efasemdum sem hverfa af sjálfu sér bendi einnig í þessa átt heldur genderpropaganda.nl fram.